خلاصه جلسه دوم وبینار فرزند پروری
به نام خدا
سلسله وبینارهای آموزشی با موضوع: فرزند پروری(جلسه دوم)
سر فصل موضوعات جلسه دوم:
- چالش های مشکلات رفتاری کودکان پیشگیری و کنترل
- خط قرمز در تربیت فرزند
- رابطه خوب والدین و فرزند
- مشکلات رفتاری کودکان و چالش های والدین
اگر کودک ما مشکل رفتاری داشته باشد، باید این چالش را ریشهیابی کرد؛ اگر علت ها را بدانیم قطعاً واکنش های سازگارتری را ارائه می دهیم.
یکی از مشکلات رفتاری کودکان وراثت است. همان گونه که ویژگی های جسمی به ارث می برد ویژگی های رفتاری هم از والدین به ارث می برد. ویژگی های جسمی را نمی توانیم تغییر بدهیم و این مساله در مورد ویژگی های روانشناختی نیز صدق میکنند. حال این سوال مطرح میشود که اگر ویژگی های رونشناختی کودک به صورت ژنتیکی باشد، صرفاً باید پذیرفت و کاری نباید انجام داد؟ نقش منِ والد در فرزند پروری چه خواهد بود؟
درست است که ویژگی های وراثتی قابل تغییر نیست ولی نباید از نقش مهم هدایت و تربیت غافل شد که صفت به ارث برده به بهترین نحو بروز بکند. به عنوان مثال اگر کودک از تغییرات دما به هم می ریزد باید به عنوان والد آگاه باشم که کودک را از بردن به این محیط ها دور نگه دارم. اگر فلان مهمانی کودک مرا اذیت می کند او را به خانه بازی و یا پارک و آنچه متناسب با کودکم است انجام بدهم. والدین نقش مهمی در چگونه بروز دادن ویژگی های ژنتیکی دارند.اگر فرزند یک سری ویژگی هایی داشته باشد که من آن را نپسندم نباید توجه خود را کم کنم یا او را سرزنش کنم بلکه باید این ویژگی ها را به درستی هدایت کنیم اما گاهاً والدین درگیر مقایسه می شوند و فلان فرزند را مهربان و خوش برخورد می دانند و بعضی را نه.
حال علت بروز مشکلات رفتاری در کودکان چیست؟ اولین مراقبان فرزند، والدین هستند. اگر والدین دائما درگیر تضاد باشند روی کودک تاثیر می گذارد. بنابراین ریشه خیلی از مشکلات رفتاری کودکان به خود رفتار والدین برمی گیرد وقتی همسر به شوهر احترام نمی گذارد یا برعکس، نمی توانم به فرزند بگویم که به بزرگ تر احترام بگذار. فرزندان ما چیزی نمی شوند که ما به آنها می گوییم بلکه آن چیزی هستند که ما هستیم. در سن پایین، کودک الگو برداری می کند بنابراین باید بدانیم که کوچکترین رفتار های ما هم برای کودک به چشم می آید. بخش بعدی جامعه است. جامعه فراتر از خانواده است که شبکه های اجتماعی را هم شامل میشود و دیگر صرفاً مدرسه و محیط بازی نیستند. بنابراین خیلی مهم است که رسانه ای که نگاه می کنیم را بازبینی کنیم تا متوجه شویم که چه غذای روحی به فرزند می دهیم. فرزند را به چه محیط هایی می برم؟
قسمت دوم: خط قرمز ها در تربیت فرزند:
- بی توجهی به رفتارهای مطلوب
- توجه اتفاقی به رفتار های نامطلوب
- تله نردبانی
- انتظارات غیر واقع بینانه
اولین مورد این است که نسبت به رفتار های مطلوب کودک بی توجه هستیم. چرا؟ چون آرام و بی سر و صدا دارد نقاشی می کشد. بعد ما می گوییم حواسش را پرت نکنیم تا او کارش را ادامه دهد. شاید گاهی اوقات این لازم باشد اما باید نسبت به این مساله آگاه باشیم که این بی توجهی به رفتار های مطلوب باعث میشود که این رفتار های مطلوب، خاموش شوند. وقتی کودک شما پاداشی دریافت نمی کند رفتار های مطلوب خود را ادامه نمی دهد. کودکان به شدت نیاز دارند که پاداش رفتارشان را ببینند. فرزند نیاز دارد پاداش ببیند که استمرار رفتار مطلوب را ادامه دهد. و این دقیقاً کنار مورد دوم است که توجه اتفاقی به رفتار های نامطلوب است. اگر یک واکنش مثبت به این رفتار نادرست انجام بدهید (اتفاقی کودک شما به صورت شما بزند) او این را پاداش دریافت می کند و ممکن است این را انجام بدهد. پس اگر کودک شما رفتار نامطلوب ارائه بدهد شما بهترین رفتار این است که یک واکنش خنثی نشان دهید و به او بگویید چرا این رفتار اشتباه است. به طور مثال اگر به اشتباه به صورت شما زد به جای این که به او بخندید خیلی قاطع به او بگویید که این کار باعث میشود که صورتم درد بگیرد و رفتار مناسب را جایگزین کنیم. همین اقدام کوچک باعث میشود که رفتار نادرست خاموش شود. کودکان خیلی حافظه نوپایی دارند و خیلی از آنچه در قوه تخیل داریم آنها ندارند پس باید به آنها حق بدهیم تا یک مطلب را چندین مرتبه به آنها بگوییم.
بحث بعدی که بسیار جالب است و متاسفانه خیلی والدین فریب می خورند تله نردبانی است. احتمالا برای شما پیش آمده است که با فرزند به خرید رفته اید و در حین گشتن پاساژ یک محصول نظر شما را جلب کرده است و کودک از شما میخواهد که فلان محصول را بخرید و شما میگویید نیازی به این محصول ندارید بعد کودک به خرید اصرار می کند که در نهایت کودک گریه می کند و امثالهم؛ در آن لحظه والدین دارند نگران می شوند و تسلیم خواسته کودک می شوند. این همان تله نردبانی است. کودک شما یک نردبانی می سازند و آرام آرام شما را با خود پیش می برد و شما را در تله ای که می خواهد می اندازد. یا صبح بیدار میشود و نمی خواهد مهد کودک بروید و مرتب می گوید نمی خواهد مهد کودک بیاید و غیره و آن قدر شما را سراسیمه می کند و کاری می کند که شما تسلیم نظر کودک بشوید. وقتی کودک چنین رفتاری انجام میدهد باید کمی صبر و حوصله بخرج بدهید و اگر تحمل رفتار کودک را نداشته باشید، درگیر پیامد های بدی می شوید. الگوی رفتاری فرزند با شما به صورت تله نردبانی میشود و کودک یاد می گیرد که اگر من یک رفتار نامطلوب داشته باشم با زور می توانم بگیرم. این رابطه یک رابطه سرد کننده می شود و این الگو ممکن است همین طور ادامه پیدا کند. باید یک رابطه مثبت و سالم را با فرزند شکل داد تا این الگو استمرار پیدا نکند.
بحث بعدی انتظارات غیر واقع بینانه است:
کودک را نباید مانند بزرگتر ها دید. اگر بزرگتر ها چنین ساختار ذهنی دارند نباید انتظار داشت که فرزند ما هم همان ساختار ذهنی را داشته باشد. ارزشمند است که والدین بدانند که برخورد کودکان با مسائل آینده تحت تاثیر الگوی رفتاری والدین و فرزند است. این که فرزند در زندگی خودش وقتی دچار چالش شد بتواند آن را کنترل کند تحت تاثیر همین الگوی رفتار است. انتظارات غیر واقع بینانه انتظاراتی هستند که با عدم شناخت از فرزندانمان مطرح میشود. از فرزندم یک سری انتظارات دارم که متناسب با دنیای کودکانه او نیست و شاید هم کودکانه باشد و هم عادلانه ولی شفاف نگویم گه چه چیز از او میخواهم و شفاف به او نگویم که چه چیز از او می خواهم. مثلا انتظار این که به کودک می گوید شاگرد اول کلاس شود خیلی فراتر از دنیای کودکانه اوست و کودک را در دام یک رقابت منفی می اندازد و بعد ها برای فرزندمان مشکل ایجاد می شود. ولی اگر مادر بگوید من دوست دارم که تو به اندازه کافی تلاش کنی،کودک را یک فرد تلاش گر بار می آوریم و او درگیر مقایسه و ذهنیت های نادرست نمیشود. چیزی که از فرزند باید بخواهیم کافی بودن است نه کامل بودن پس سعی کنیم انتظارات غیر واقع بینانه از کودک نداشته باشیم.
الگوی نامناسب بودن:
والدین باید سعی کنند تا جای ممکن الگوهای رفتاری مناسب برای فرزند باشند. مساله این است که خیلی اوقات پدر و مادرها این مساله را نادیده می گیرند و باید به جای صحبت، رفتار مد نظر را نشان بدهیم. من نمی توانم تا ساعت 12 بیدار باشم و به کودک بگویم ساعت 9 شب باید بخوابی. وقتی به جای اینکه گوشی دست بگیرید یک کتاب بردارید و بخوانید، فرزند هم ترغیب می شود که او این کار را انجام بدهد.
دستور های نادرست:
یکی دیگر از مسائلی که می تواند والدین را در چارچوب نامناسب در فرزند پروری بیندازد، دستور های نادرست است که نزدیک به انتظارات غیر واقع بینانه است. جایی که همچنان دنیای کودک را در نظر نمی گیرم و متوجه نیستم که این خواسته ها وظیفه کودک نیست که بخواهد انجام بدهد. به طور مثال نباید مسئولیت فرزند کوچکتر را به فرزند دیگری سپرد. دادن مسئولیت خوب است ولی اگر بخواهد الگو و روتین شود و فرزند را نگران کند این سبب میشود که کودک آسیب ببیند. و باید به آن توجه بکنیم.
تنبیه های غلط و پیام های هیجانی:
گاهی والدین فرزندان را همراه با خشم و تحقیر تنبیه می کنند و از تنبیه درست استفاده نمی کنند ولی والدین درگیر الگوهای غلط می شوند که از کودک دور و دور تر شوند. تنبیه نباید باعث ترس کودک شود. بحث پیام های هیجانی بر می گردد به مسائل ای که شما به کودک صحبت هایی می گویید که شخصیت کودک را مدام زیر سوال می برد به جای آنکه رفتار کودک را نشانه بگیرید شخصیت او را نشانه می گیرد و این باعث میشود کودک باور کند که شخصیت او مشکل دارد. باید به این مساله آگاه باشیم و بدانیم کودک برای ما دوست داشتنی است و او را می خواهیم حتی اگر یک سری رفتار های غلط داشته باشد.
بی ثبانی در واکنش والدین:
اگر الگوی تربیتی ثابت باشد نقش بهتری در تربیت فرزند دارد. وقتی رفتار شما غیر قابل پیش بینی باشد کودک سردرگم میشود. وقتی مادر به فرزند می گوید که ساعت 9 بخواب و پدر می گوید نه، این یک فاجعه برای فرزند پروری است. باید والدین به یک توافقی برسند. هر موردی که به این توافق کمک کند یک الگوی مثبت فرزند پروری می تواند باشد. وقتی الگوی تربیتی خود را اصلاح کنیم و حواسمان باشد در دام این مسائل نیفتیم رفتار های مطلوب فرزند بیشتر و بیشتر میشود.
چگونه یک رابطه خوب و سالم با فرزند داشته باشیم؟
تبیه خشونت و کج خلقی در تربیت فرزند یا این که بخواهید او را بترسانید فقط تا زمانی جواب می دهد که کودک شما ضعیف باشد. ولی وقتی کودک شما رشد پیدا کرد و این ترس از بین رفت به مخالفت با شما می پردازد و چالش های جدید برای شما ایجاد می شود. پس هر زمانی که بخواهید با ترس یا تهدید یک رفتاری را بخواهید این روش و شیوه تا زمانی جواب می دهد که فرزند شما کودک است! کودک شما قرار است بزرگ شود و در محیطی وارد شود که پر از ناکامی است. وقتی کودک شما در کودکی خودش با گریه کردن به درخواست خودش می رسد و ناکامی را تجربه نمی کند درگیر این توهم می شود که قرار است جهان همواره به میل من بچرخد و به محض اینکه بخواهم برایم می شود و تاب آوری کودک بشدت کم میشود. بنابراین از سرد و صدا کردن بچه ها خسته نشوید و یادآوری کنید که این سختی ها در آینده نتیجه خواهد داد. والد بودن مسئولیت ساده ای نیست ولی اگر آن را بپذیریم و سختگی ها را بپذیریم نتیجه خواهد داشت.
چطور می توان رابطه سالم با کودک را شکل داد؟
یک زمان با کیفیت با فرزند بگذرانید و کمیت زیاد مهم نیست. این که کنار کودک بشینید ولی به او کامل توجه نکنید کودک را بسیار کلافه می کند. کودک باید احساس کند با توجه کافی همراه او هستید. رفتار دیگری که می تواند برای شکل دادن رابطه خوب ایجاد شود یک فعالیت مشترک مفید است که کودک آن را دوست دارد. مثلاً کودک شما کیک پختن را دوست دارد و این کار را با کودک انجام بدهید. بحث بعدی بحث صحبت کردن و حرف زدن است. فرزندان بین سن 3 تا 5 سالگی مرتب سوال میپرسند و شما باید صبورانه به آن ها گوش داده و پاسخ بدهید. اجازه بدهید که کودک دنیای درونی خودش را به شما نشان بدهد و در درون نگه ندارد. اگر کودک فرصت حرف زدن با والدین نداشته باشد الگوی درون گرا شدن را انتخاب می کند. بحث بعدی ابراز احساسات است. آخرین باری که به فرزندتان گفته اید دوستش دارید کی بوده است؟ نباید فکر کنید اگر فرزند می دانید که شما او را دوست دارید نیاز به بیان این احساس نیز نیست. خواهش می کنم این را به کلام بیاورید و در عمل هم نشان بدهید. مامان/بابا امروز این گل را برایت خریدم چون خیلی دوستت دارم؛ چون می بینم تمام تلاشت را می کنی…
به فرزندانتان اجازه دیده شدن بدهید. این مساله خیلی مهم است. فرزندان باید غرق در نوازش و آغوش گرفتن باشند. این کار فرزند را پررو نمی کند. نسلی را تربیت کنید که غرق در عشق و محبت و احساسات مثبت بودند و در آینده نیز همین کار را انجام بدهند.کودک را تحسین کنید؛ در تحسین و تمجید وقتی کودک یک رفتار مطلوب انجام می دهد سعی کنید رفتار خودش را به او بگویید و توصیف کنید و تحسین کنید تا این رفتار ها بیشتر و تاثیرگذار تر شوند.
فایل تصویری جلسه دوم وبینار فرزند پروری: https://www.aparat.com/v/IVjC3
